Een stand van zaken

Meer dan een jaar pandemie

In 2020 werd het leven bruut verstoord door de uitbraak van de coronapandemie. Ruim een jaar later hebben we er nog steeds dagelijks mee te maken, ook in het openbaar vervoer. En al ruim een jaar is Rover ook nu druk met het opkomen voor de belangen van de reiziger. Een blik terug én vooruit.

Editie 3, 2021  |  Sanne van Galen

Nooddienstregeling met betere aansluitingen gewenst!
Foto: Martin Oudenaarden

 

Vorig jaar maakten we kennis met het fenomeen ‘lockdown’. Destijds was dat in feite een ‘ophokplicht’, waarbij het leven enkele maanden zo veel mogelijk stil werd gelegd en mensen werd gevraagd thuis te blijven. De tweede lockdown ging in december 2020 in. Sindsdien zijn er nog steeds beperkende maatregelen van kracht maar het leven ging gewoon door. Alleen niet helemaal zoals wij het voorheen kenden en dat geldt ook zeker in het openbaar vervoer.

Het OV is voor iedereen

Vorig jaar duurde vooral voor de OV-reiziger de lockdown lang; het gebruik van het OV werd veel langer ontmoedigd dan het gebruik van de auto. Dat uitte zich onder meer in abriposters waarmee de reiziger heel effectief het OV werd uitgejaagd. Wie geen alternatief vervoer kon regelen, merkte vaak dat het OV zijn gastvrijheid tijdelijk was verloren. Rover heeft zich toen hevig verzet tegen het besluit om het OV alleen open te stellen voor noodzakelijk gebruik, terwijl automobilisten enkel werd gevraagd drukke plekken te mijden. Met de slogan ‘het OV is voor iedereen’ wist Rover uiteindelijk het kabinet te overtuigen om geen mensen uit te sluiten van deelname aan het maatschappelijk leven.

In de wintermaanden van 2020/2021 werd het OV wederom alleen bestemd voor noodzakelijk gebruik maar van ongelijkwaardigheid was deze keer geen sprake: ook de automobilist werd geconfronteerd met de boodschap ‘blijf thuis’ langs de snelwegen. Zowel automobilisten als OV-reizigers wordt nu alleen nog gevraagd drukke plekken te mijden. Dat het thuiswerken na een jaar echter ook grenzen heeft, is te zien in de vervoerscijfers. Op 5 mei 2020 verwelkomde het OV slechts 10% van de reizigers die het zou mogen verwachten, een jaar later was dit ongeveer 50%. Uit het nationale verplaatsingspanel blijkt dat OV-reizigers veel meer thuis zijn gebleven toen automobilisten alweer volop aan het reizen waren. Het is duidelijk dat we het aan de OV-reiziger kunnen overlaten om zelf te bepalen of een reis gemaakt moet worden.

Modieuze mondkapjes

De OV-reiziger kreeg in Nederland als eerste te maken met verplichte mondkapjes. Het leidde tot grote verdeeldheid tussen reizigers: boze mensen die geen mondkapje willen dragen en boze mensen die constateren dat andere reizigers het mondkapje niet dragen. Terwijl in het Nederlandse OV allerlei modieuze mondkapjes gespot worden (Rover heeft ze zelfs nog verkocht), zien we in landen als Duitsland, Oostenrijk en Tsjechië dat inmiddels een FFP2-mondkapje verplicht is in het OV. Het is de vraag of Nederland zal volgen: de FFP2-mondkapjes zijn hier vooral aangewezen voor zorgpersoneel. In de tussentijd heeft Rover zich samen met Ieder(in) ingezet voor de mensen die om een medische reden (lichamelijk of geestelijk) geen mondkapjes kunnen dragen. Voor deze groep kwam uiteindelijk pas 1 december een officiële uitzondering. Op vertoon van een doktersverklaring, doktersafspraak, hulpmiddelen of medicijnen zou de reiziger het mondkapje achterwege mogen laten. Rover hoort echter regelmatig dat het in de praktijk niet zo eenvoudig is en tot conflicten kan leiden tussen reiziger en medewerker. Voor deze reizigers blijft het maken van een OV-reis daarom een uitdaging.

Afstand houden

De reden dat de OV-reiziger in de zomer van 2020 al met mondkapjes te maken kreeg, was dat anderhalve meter afstand houden in het OV lang niet altijd kan. Op advies van het Outbreak Management Team (OMT) werden mondkapjes geïntroduceerd als alternatief. Inmiddels moeten mondkapjes op tal van plekken worden gedragen, maar op geen van die plekken mag de anderhalve meter afstand worden genegeerd. Dat maakt de uitzonderingspositie van het OV voor velen moeilijk te begrijpen. Hoewel iedere zitplaats in het OV gebruikt mag worden, kiezen veel reizigers ervoor om niet naast een ander plaats te nemen. Het gevolg is dat er eerder volle gangpaden ontstaan. Voor veel reizigers betekent dat schrikken: de trein komt aanrijden terwijl er reizigers in het pad staan, dat moet wel betekenen dat er geen zitplaatsen vrij zijn. De communicatie vanuit NS is hier ook verwarrend. In de trein en op het perron worden reizigers opgeroepen om afstand te houden; tegelijk weerspreekt NS de observatie dat treinen te vol zijn ‘want niet iedere zitplaats is bezet’ en ‘afstand houden hoeft niet in het OV’.

Volle treinen

De houding van NS heeft bij Rover de nodige irritatie opgeroepen. In het najaar van 2020 was NS er snel bij om de dienstregeling met 10% af te schalen vanwege minder reizigers in de trein. Het ging in tegen de afspraak die we met elkaar hebben gemaakt: dat treinen blijven doorrijden zodat reizigers juist níet te maken zouden krijgen met langere overstaptijden en minder reismogelijkheden. In het voorjaar van 2021 namen de klachten over volle treinen bij Rover snel toe. In april verdubbelde het aantal klachten zelfs. Vooral de treintrajecten waar NS het aantal treinen had gehalveerd, werden vaak vermeld. Het gaat dan om onder meer de intercity’s tussen Roermond en Eindhoven en tussen Den Haag/Rotterdam, Gouda en Amersfoort en de sprinters tussen Uitgeest en Amsterdam Centraal. Rover zag op een aantal plekken bovendien zelfs kortere treinen rijden dan normaal. Het feit dat in het OV de anderhalve meter afstand niet altijd geldt, is geen vrijbrief om geen enkele moeite te doen om reizigers de ruimte te bieden. Rover riep NS dan ook diverse malen op om in te grijpen en zelfs het OMT maakte zich druk om de volle treinen. Uiteindelijk met succes: sinds 1 mei wordt de reguliere dienstregeling weer opgebouwd.

Ook nog in 2022: lijn 37 in Rotterdam en Capelle aan den IJssel?
Foto: Martin Oudenaarden

 

Bezuinigingen

Het mag duidelijk zijn dat het een kostbare situatie is om een reguliere dienstregeling te rijden voor slechts de helft van het normale aantal reizigers. Sinds het aanbreken van de coronacrisis is de OV-sector dan ook afhankelijk geworden van financiële steun van het Rijk. Op een bepaald moment zal deze steun eindigen. Het is maar de vraag of de reizigers tijdig zijn teruggekeerd zodat het OV weer op eigen benen kan staan. Zo niet, dan dreigen de nodige bezuinigingen. Eerder dit jaar hing dat scenario in de lucht toen de vergoeding vanuit het Rijk in het derde kwartaal dreigde af te lopen. Diverse regio’s dienden de nodige plannen in om het hoofd boven water te houden. Binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag werd ‘het meest pessimistische scenario’ uitgewerkt. Hierbij zouden alle HTM-tramlijnen minder vaak gaan rijden en zou RET een aantal buslijnen kwijtraken, onder meer lijnen 37 en 47. Het was niet de enige plek waar een verminderd aanbod of hogere tarieven de reiziger boven het hoofd hingen. Rover vroeg het Rijk dan ook per brief om voldoende financiële steun voor de OV-sector vanwege het maatschappelijk belang van openbaar vervoer. Inmiddels heeft het Rijk toegezegd de steun tot eind 2021 te verlengen, waardoor het doemscenario voor nu is afgewend. Maar voor hoe lang?

Herstelplan

Rover wil voorkomen dat het OV-aanbod minder wordt. In plaats daarvan zou de vraag naar OV omhoog moeten. Met andere woorden: de reiziger moet weer terugkeren. Rover wil dat de OV-sector hierop inzet en heeft daarom zelf de bouwstenen voor een ‘OV-herstelplan’ gepresenteerd. Onderdeel hiervan zijn bijvoorbeeld een welkom terug-korting voor reizigers, nieuwe OV-abonnementen die beter aansluiten bij de wensen van deeltijd thuiswerkers en een versnelde invoering van betalen met bankpas. Dit laatste om reizigers zonder OV-chipkaart te verleiden om een OV-reis te maken. Ook adviseert Rover de overheid om laadfaciliteiten voor elektrische bussen en OV-materieel op te kopen en terug te leasen om de OV-bedrijven wat financiële ruimte te geven. Samen met de Fietsersbond pleit Rover ervoor dat de Dagkaart Fiets zo snel mogelijk terugkeert in de NS-kaartautomaten. Samen met OV-NL riep Rover het kabinet en de Tweede Kamer op om OV-abonnementen voor thuiswerkers aantrekkelijk te houden. De huidige fiscaal gunstige regeling zou op 1 april aflopen, maar dit werd na de oproep verlengd.

Wat brengt 2022?

Hopelijk brengt 2022 onze oude, bekende wereld weer terug. Voor het OV wordt het weer een spannend jaar. Zekerheidshalve heeft Rover NS gevraagd een alternatieve dienstregeling met minder treinen uit te werken waarop men kan terugvallen. Zo is te voorkomen dat de reiziger weer met slechte aansluitingen te maken krijgt, mocht schrappen in het aanbod volgend jaar toch nodig zijn. Rover vraagt NS met buitenlandse partners te werken aan aantrekkelijke aanbiedingen voor het internationale treinverkeer, zodat de trein een aantrekkelijk alternatief wordt voor auto of vliegtuig. Tegelijk start Rover een donatie-actie om campagne te kunnen voeren voor meer OV in de late avonduren, zodat reizigers veilig met het OV naar huis kunnen na een avondje stappen of een bezoekje aan het theater. Want we kunnen niet wachten om er na de pandemie weer fijn op uit te gaan. Dan moet het OV voor de reiziger klaarstaan met een goed aanbod. Alleen zo krijgen we de reiziger weer terug en het OV weer op de rails


Meld je aan voor onze nieuwsbrief:

Contact

  • Utrechtseweg 59 3818 EA Amersfoort
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
  • Tijdelijk spoednummer:
    06-57497662

Volg ons