Slapen en reizen tegelijk

De nachttrein is terug!

In 2016 vertrok de laatste internationale nachttrein uit Amsterdam. Maar dit jaar lijkt er sprake van een revival. Wie zitten daarachter, en is de slaaptrein dit keer een blijvertje?

Editie 4, 2021  |  Jan Brouwers, met medewerking van Jaap Kloos

Nightjet in Wien Hauptbahnhof
Foto: ÖBB

 

De nachttrein is terug van weggeweest. En dan bedoelen we niet het nachtnet van NS, maar de treinen met slaaprijtuigen die tientallen jaren lang Europa doorkruisten. Het grote voorbeeld is de Oriënt Express, de luxetrein die van 1883 tot 2009 West-Europa en onder meer Istanbul met elkaar verbond. De trein was het toneel van heel wat romans en films. Bekendste voorbeeld is Murder on the Orient Express, de roman van Agatha Christie die tweemaal verfilmd werd. En ook James Bond nam een keer die trein in From Russia with Love.

Meer of minder luxe

Maar de luxe slaapcoupés die het decor vormden van deze films waren niet voor iedereen weggelegd. De meeste passagiers waren aangewezen op couchettes waarin je met zijn zessen – en als je geluk had met zijn vieren – moest proberen de slaap te vatten. Niet verwonderlijk dat de opkomst van goedkope vluchten, hogesnelheidstreinen en busreizen het einde betekende van deze manier van reizen – in West-Europa tenminste.

Maar dat is nu aan het veranderen. Het overzicht dat we hier geven is waarschijnlijk niet compleet, zo snel gaan de ontwikkelingen.

Op 25 mei vertrok er voor het eerst in vijf jaar weer een nachttrein uit Nederland. Het was de Nightjet van de Oostenrijkse ÖBB, die voortaan dagelijks van Amsterdam via Utrecht, Arnhem, München en Innsbruck naar Wenen rijdt. De verbinding is onderdeel van het Nightjet-netwerk van de ÖBB. Dit netwerk wordt de kern van een nieuw Europees net van nachttreinen, dat onder meer Parijs, Berlijn, Amsterdam, Brussel, Zürich, Wenen en Barcelona omvat. Het is de bedoeling dat in december 2021 de nachttrein Amsterdam–Zürich zal gaan rijden, maar corona kan nog roet in het eten gooien.

Nachttrein uit Breda

Verder moet er op 15 oktober een nachttrein gaan vertrekken uit Breda, die via Rotterdam, Den Haag, Amsterdam, Utrecht en Arnhem naar Innsbruck en vandaar naar Verona en Venetië of naar Milaan gaat. Het is een initiatief van het Bredase reisbureau Flywise, dat nu nog alleen goedkope stedentrips per vliegtuig aanbiedt. De treinreizen van dit bureau maken deel uit van pakketreizen van vijf dagen, waarin ook twee overnachtingen op de plaats van bestemming zitten.

Daarnaast begint het Nederlandse bedrijf European Sleeper met een nachttrein die van Brussel via Roosendaal, Rotterdam en Amsterdam naar Berlijn, Dresden en Praag zal rijden.

Hoe kan het dat de nachttrein nu weer zo in de belangstelling staat, terwijl het concept nog maar een paar jaar geleden leek te zijn afgeschreven als onrendabel en verouderd? We vragen het aan Chris Engelsman, een van de oprichters van European Sleeper.

Couchettes van de Nightjet
Foto: ÖBB

 

Genegeerd

Toenemende concurrentie van goedkope vluchten en busreizen heeft zeker bijgedragen aan het verdwijnen van de nachttreinen, denkt hij. Maar dat is niet de enige oorzaak. ‘De laatste jaren zagen we dat de nachttrein totaal genegeerd werd door de grote Duitse en Franse spoorbedrijven DB en SNCF. Ik vraag me af of het een strategie was, maar ze hadden een focus – ook vanuit de overheid meegekregen – op hogesnelheidstreinen.’

DB stopte in 2016 met de laatste nachttrein vanuit Nederland omdat deze niet rendabel zou zijn. Achteraf klopte dat niet, zegt Engelsman. ‘Er was eigenlijk niet zo veel reden om hem op te heffen.’ Maar op een zeker moment moet je nieuw materieel aanschaffen en daar had DB blijkbaar geen zin in. De Oostenrijkse spoorwegmaatschappij ÖBB daarentegen wel. ‘Die hebben direct een aantal lijnen overgenomen van DB en die meteen rendabel kunnen exploiteren.’

Aandelen snel weg

Om het nieuwe bedrijf te kunnen financieren begon European Sleeper op 25 april met de verkoop van aandelen. Binnen een kwartier waren ze weg. ‘We merkten dat er heel veel draagvlak voor is en heel veel enthousiasme al zal altijd wel een nichemarkt blijven. Als we voor allerlei verbindingen een marktaandeel hebben van vijf procent dan zijn we al heel blij.’

European Sleeper werkt samen met het Tsjechische bedrijf RegioJet. ‘Dat is een particuliere spoorwegmaatschappij die flink aan de weg timmert in Centraal-Europa. Ze hebben zelf rijtuigen, dus we hoeven di niet te huren. Dat scheelt voor ons ontzettend veel in de kosten.’ Regiojet heeft de hele markt in Centraal-Europa een beetje opgeschud met lage tarieven, maar ook met hele goede service en een vrolijke, open uitstraling.’

Nichemarkt

Inmiddels zijn DB en SNCF wakker geworden en hebben ze zich aangesloten bij het netwerk van Nightjet, net als NS en het Italiaanse Trenitalia. Maar voor een specialist als European Sleeper is er in deze nichemarkt zeker plaats. Engelsman: ‘We zijn puur op nachttreinen gericht, juist omdat het een bijzonder product is dat veel aandacht nodig heeft. Neem alleen al de manier waarop je boekt. Die past niet in veel boekingssystemen. De keuzes die je kunt maken voor een nachttreincoupé zijn weer net anders dan voor een ICE of een TGV.’

Wanneer gaat de eerste nachttrein van European Sleeper rijden? ‘We zetten in op april 2022. Dan begint ook het seizoen voor stedentrips. Maar we moeten wel kijken of we het halen, eerlijk gezegd. Want er zijn nogal wat uitdagingen om alle rijtuigen toegelaten te krijgen in alle landen. Toelating is er wel, maar er moet nog papierwerk gedaan worden. Het zou daarom ook een maand later kunnen worden.’

De nachttrein lijkt dus opnieuw de wind mee te hebben. Enthousiaste ondernemers, beter materieel, betere service en marketing dragen hieraan bij. En dan is er nog het nieuwe begrip ‘vliegschaamte’. Ook dat zou wel eens kunnen bijdragen aan het succes van de opvolgers van de Oriënt Express.


Meld je aan voor onze nieuwsbrief:

Contact

  • Utrechtseweg 59 3818 EA Amersfoort
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
  • Tijdelijk spoednummer:
    06-57497662

Volg ons