Op Verkenning

Oud en nieuw in Bergen op Zoom

denk niet, reiziger, dat ik ben ingeslapen
boven het sijpelen van mijn nederige beek

achter de poort ligt de oude haven
en op vastenavend vaar ik uit
met de wijze waardin van het zwijnshoofd
en een vurige meid

ik hoor het motet van jacob obrecht
eer aan de sterre der zee
en laat de eilanden achter me

hoog in zijn torenvenster
glimlacht de markies

‘De stad spreekt’, uit de bundel Stad van liefde (2017), Jabik Veenbaas

Editie 3, 2021  |  Gerda Spaander

Gezicht over het Kreekrak met op de achtergrond de Molenpolder. Alleen te zien op de route die over het industrieterrein loopt.
Foto: Gerda Spaander

 

Het is altijd de moeite om op oude kaarten te zien hoe het landschap verandert. Dit is zeker het geval bij deze wandeling. Want vroeger lag Bergen op Zoom gewoon aan de Schelde, maar tegenwoordig heeft het aangrenzende water vele namen: niet alleen Markiezaatsmeer, maar ook het Bergse Diep, Kreekerak en Binnenschelde. De Zoom en de binnenstad bestaan al eeuwen, de rest van de wandeling lopen we over nieuw of sterk veranderd land.

Wij beginnen natuurlijk op het station en lopen eerst door het Anton van Duinkerkenpark naar een ander water, de Zoom. Toepasselijk natuurlijk: de bergen kunnen we hier niet echt vinden, maar de Zoom dus wel. Heel verrassend, een wandelpad langs een zo diep ingesneden water – het lijkt wel bijna Limburg. Ook apart zijn de Duitse tankversperringsblokken uit de Tweede Wereldoorlog die je aantreft langs een deel van de Zoom. Ook zonder die blokken lijkt het niet makkelijk om met een tank het water over te steken.

 

UitgeZoomd

Het kanaaltje is in de veertiende eeuw gegraven om met vlotten turf af te voeren uit een veengebied ten zuiden van Wouw. Daar is Bergen op Zoom aardig rijk mee geworden, zien we later op deze wandeling. Je zou zeggen dat de Zoom mede-naamgever is aan de stad, maar dat schijnt dan weer niet zo te zijn. Hoe het wel zit vermeldt Wikipedia niet. Het diepste (voor ons laatste) stuk van de Zoom is als uitwatering gegraven rond 1860, toen de vestingwerken inclusief stadsgrachten geslecht werden. Goed, genoeg geZoomd, dat doen we tegenwoordig toch al meer dan genoeg.

Hierna wordt het een kwestie van stevig doorstappen door een industrieterrein met heel grote bedrijven. Dat heeft waarschijnlijk niet de interesse van de doorsnee wandelaar, maar laten we zeggen dat dat de wandeling erg afwisselend maakt. Daarna worden we beloond met wat aangename kilometers langs het water. De bedrijven aan onze linkerhand zien we nauwelijks door de dijk. Overigens is de wandeling op deze manier over een paar jaar niet meer mogelijk, want er is (al jaren) een containerhaven in de planning op de kop van het industriegebied. Niet te lang wachten dus. Wie geen zin heeft in het industrieterrein volgt de route langs Fort de Waterschans en heeft meer tijd voor de Molenplaat.

Van open naar dicht, van zout naar zoet

Wat dus eerst één open water was, de Schelde, is door de Deltawerken compleet veranderd. Door de bouw van de Oosterscheldekering zou er minder getij achter deze dam komen, en om dat te voorkomen is de Oosterschelde kleiner gemaakt. Van Zuid-Beveland naar Tholen is de Oesterdam aangelegd, met aan de oostkant het Schelde-Rijnkanaal en het Markiezaatsmeer, zonder getij en zout water. Ook is er een aantal platen opgespoten die vroeger alleen bij eb droogvielen. Het industriegebied van daarnet was (een deel van) zo’n plaat; de Molenplaat is inmiddels een waardevol natuurgebied geworden. We wandelen van plaat naar plaat, we zien het Kreekerak, in de verte het Bergse Diep, en de Binnenschelde. De lijst van vogels die zich thuis voelen op de Molenplaat is erg lang. Wij verlaten deze plaat alweer vrij snel, maar wie er zin in en tijd voor heeft kan een ommetje Molenplaat van zo’n drie kilometer maken.

Op een ander deel van de voormalige Oosterschelde staan nu woningen. Wel makkelijk overigens voor een gemeente, om zomaar wat grond bij te kunnen toveren zodat je daar van alles kwijt kunt.

Van die woningen zien we niet zoveel omdat we ze grotendeels passeren via een kade, dus met aan weerszijden water. Tot het moment dat de buitenwijk niet meer te vermijden is, al lopen we ook daar weer snel langs de Binnenschelde. Ook in coronatijd kan het daar erg druk zijn met mensen die genieten van water, drinken to go, en inmiddels ook weer van de terrassen.

Informatie

Deze Op Verkenning beschrijft een ongeveer 17,5 km lange rondwandeling met station Bergen op Zoom als begin- en eindpunt. De route is 2 km te bekorten door een deel van het traject door de binnenstad over te slaan. De alternatieve route zonder industrieterrein en met meer Molenplaat is een kilometer langer.
Er is horeca langs De Boulevard (na 13 km) en in de binnenstad.
Ongeveer 10 km is autovrij en daarvan is ca. 6 km onverhard.
De routes zijn te vinden op www.rover.nl/wandelroutes

  • Voor informatie over de trein naar Bergen op Zoom: zie 9292.nl of www.ns.nl
  • Op topotijdreis.nl zijn veranderingen in de inrichting van land en water vanaf 1815 (voor zover er kaarten van het gebied beschikbaar zijn) tot nu heel makkelijk te bekijken.
  • Meer informatie over de Bergen op Zoom en omgeving op vvvbrabantsewal.nl
  • Informatie over de Molenplaat: bit.ly/molenplaat
  • Informatie over de Waterschans: bit.ly/waterschans

Militair verleden

Voor we de binnenstad inlopen passeren we Kijk in de Pot, uit te spreken als Kiek in de Pot. Nu stadspark, ooit deel van de Bergse vestingwerken en later gebruikt als militair oefenterrein. In dat verband is het leuk te vermelden dat Kijk in de Pot in de jaren tachtig eens het beginpunt was van een demonstratie tegen de voorgenomen plaatsing van 48 Amerikaanse kruisraketten met kernkoppen op de nabijgelegen vliegbasis Woensdrecht. Uw Op Verkenner wandelde toen ook al, die keer in demonstratieverband. En Woensdrecht bleef vrij van kernwapens.

Bourgondisch

De binnenstad van Bergen op Zoom mag er zijn. Op de grens van het katholieke Brabant en het protestantse/gereformeerde Zeeland wordt de stad wel gezien als het laatste Bourgondische bolwerk.

Je kunt niet alles meepakken op zo’n route; wie er zin in heeft gaat zijn eigen gang en loopt kriskras nog wat door de stad. Wij lopen langs de voormalige Gevangenpoort, die bestaat uit twee imposante met elkaar verbonden torens dwars over de straat. Mooi gebouw, akelige bestemming, ooit. En verrassend als je nietsvermoedend aan komt lopen. Even verderop is er de voormalige haven, die dienstdeed toen de Schelde nog vlakbij was. Ook het Markiezenhof is de moeite waard. Het voormalig stadspaleis herbergt nu een museum, vooralsnog dicht maar hopelijk binnenkort weer open. Natuurlijk doen we ook de erg mooie Grote Markt aan, met o.a. het oude stadhuis en twee kerken, waarvan de ene is omgebouwd tot stadsschouwburg ‘De Maagd’. En heel veel horeca, want als Bourgondische stad moet je je naam wel eer aan doen. Corona vergeten we even. Onderwijl passeer je regelmatig zijstraatjes die ook de moeite waard zijn. Als je dat niet doet ben je alweer snel in de buurt van het station.  


Meld je aan voor onze nieuwsbrief:

Contact

  • Utrechtseweg 59 3818 EA Amersfoort
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
  • Tijdelijk spoednummer:
    06-57497662

Volg ons