Op Verkenning

Wandelen op Deltahoogte

Voorbij, maar niet vergeten.
De herinnering blijft bestaan.
Dan zie je nog de oude huisjes
De zwarte schuur waarheen de vissers gaan. 

Jûns foar betijd moast de fisker
Eagje oer it wiide Waad
Dêr lei syn boat en stine fûken,
Yn’’e eigele, elk sym paad. 

De hjerringfiskers, Jan Haijes Westra (Tzummarum), eerste en tweede (Friese) strofe

Editie 4, 2021  |  Peter Oosterling

Koehool Seedyk met laagwater
Foto: Peter Oosterling

 

De in de Rover-wandelgids opgenomen wandeling Terug naar 't Dockumer Lokaeltsje eindigt met een rit met de Opstapper die in Friesland het aanvullend openbaar vervoer verzorgt. Als een dorpje niet door een streek- of buurtbus wordt bediend, zorgt de vraagafhankelijke Opstapper voor de verbinding. De OV-chipkaart is hier niet geldig. De in de wandelgids opgenomen wandeling eindigt in het bekende terpdorp Hegebeintum. Vandaag brengt de Opstapper, een taxi, ons vanaf het station Franeker naar het begin van de wandeling in het veel minder bekende terpdorpje Boer.

 

Westelijke tak

Rijdend op de Dongjumerweg zien we het oranje/rode romaanse Mariakerkje uit de 12e eeuw al liggen. Het is gebouwd van gele en rode kloostermoppen, een grote middeleeuwse baksteen. De stenen zijn niet zichtbaar; de beherende stichting Alde Fryske Tsjerken heeft het kerkje in 2007 opnieuw laten bepleisteren. Het rijkversierde toegangspoortje is afkomstig van de afgebroken stins Elgersmastate. Over stinsen hebben we het later. Na een rondje om de kerk lopen we terug richting bushalte, slaan dan rechtsaf en steken de Ried (of Rie) over. Door de weilanden stappen we af op Tzummarum. In dit dorp wandelen we langs het in 2003 fraai gerestaureerd stationsgebouw uit 1902, aan de westelijke tak van de voormalige NFLS-spoorlijn vanuit Leeuwarden. Eind jaren 30 was het gedaan met het personenvervoer; het goederenvervoer bleef nog een flinke tijd rijden. Zie voor de details de onder Bijzonderheden vermelde websites.

Nadat halverwege de jaren 80 de laatste bewoonster het stationsgebouw had verlaten holde de onderhoudstoestand achteruit. Dankzij Europees geld kon het industrieel erfgoed worden gerestaureerd. Zelfs een klein stukje spoor met een klassieke seinpaal ontbreekt niet.

Door het woonwijkje waar de straatnamen naar begrippen uit de spoorwegwereld verwijzen, lopen we naar de provinciale weg. De parallelle Kleasterwei buigt al snel af van de drukte en gaat over in een voetpad door het groen. Na zo’n veertig minuten bereiken we Seedyk, die we ruim vijf km volgen langs de Waddenzee. Verwacht bij de hekken geen overstapjes. Soms is het handigst om op de buitenkruin, aan de zeekant, de afscheiding te passeren; daar is die het laagst. Wetterskip Fryslân werkt overigens wel aan een plan om binnen- of buitendijks vanaf de Afsluitdijk naar Lauwersoog een fietspad aan te leggen, het project ‘Op Paad lâns it Waad’.

Vergeten leed. De afsluiting van de Zuiderzee in 1932 had ook grote gevolgen voor de haringvisserij op de Waddenzee: een paar later was er geen haring meer te vangen. Het beeld De Waadfisker bij Koehool is gemaakt door Frans Ram.
Foto: Peter Oosterling

 

Buurtschap Koehool

Als we de Griene leane zijn uitgelopen zien we een rechthoekig bouwwerk in het dijklichaam. Vreemd, dijkbeheerders hebben het doorgaans niet zo begrepen op gebouwtjes die in een zeewerende dijk staan. Het informatiepaneel vertelt dat het de enige overgebleven bunker is van stelling Koehool, die de Duitse bezetter de in 1941 bouwde als onderdeel van de luchtverdediging.

Het buurtschap Koehool (Koehoal) zelf ligt wat westelijker. Lange tijd was dit de woonplaats van haringvissers. Bij de dijkversterking in de jaren 70 moesten hun schilderachtige huisjes het veld ruimen. Nooit geweten dat de haringvangst op de Waddenzee zo succesvol is geweest. Tijdens de aanleg van de Afsluitdijk (1927-1932) vroegen de vissers zich bezorgd af wat de haring zou gaan doen als hij niet langer de Zuiderzee kon binnenzwemmen. Tijdelijk zat de Waddenzee vol met deze vis. Weer enkele jaren verder werd er geen haring meer gevangen. Ter herinnering aan het harde leven van deze groep vissers is bij een nagebouwd stukje dijk het beeld De Waadfisker opgericht, gemaakt door Frans Ram. De informatiepanelen vertellen met o.a. het gedicht van Jan Haijes Westra het verhaal van Koehool en zijn vissers.

Informatie

Waarheen

Deze Op Verkenning beschrijft een ongeveer 25 km lange wandeling van Boer door Tzummarum naar de Seedyk die NW Friesland tegen de Waddenzee beschermt. Vandaar gaat het langs en over de dijk naar Harlingen met een ommetje langs de Liauckama State. De routebeschrijving is hier te vinden.

OV naar Franeker, station Franeker, de opstapper naar Boer, en vanaf Harlingen, halte Veerbootterminal

Raadpleeg hiervoor volgende website(s):

  • 9292.nl voor de trein naar station Franeker en met de bus terug vanaf Harlingen, bushalte Veerbootterminal
  • ns.nl of www.arriva.nl voor de trein naar Franeker of vanaf Harlingen
  • arriva.nl (Aanvullend vervoer Friesland) voor De Opstapper Franeker–Boer (lijn 8042). Reserveren is noodzakelijk (minimaal een uur voor vertrek): via het gratis telefoonnummer 0800-2802803 of per e-mail aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Een enkele reis kost € 2,50 p.p.

Overige informatie

Wandelend over de weg aan de binnenzijde van de dijk of aan de zeekant hoeven we maar naar de ‘dijkpalen’ te kijken om te weten hoever we zijn gevorderd. Die in de Seedyk bestaan uit platte, rechthoekige stenen met de hectometeraanduiding. Steek tussen dijkpaal (dp) 5.6 en 5.5 de dijk over om uit te komen bij het Fiskerspad. Dit paadje brengt ons langs de Liauckama State. Bij het kerkje van Boer waren we al de verwijzing naar een stins tegengekomen; een versterkte toren die de bewoners beschermde tegen vijandelijke aanvallen. De stinsen werd groter en groeiden uit tot staten, grote steenhuizen.

Liauckama State was een van de grootste Friese staten. Van het oorspronkelijke steenhuis is niets meer over; het viel in 1824 onder de slopershamer. Later werd er een boerderij gebouwd van gele Friese steen. Het uit 1604 daterende poortgebouw van de state is wel blijven staan. Het terrein met een daglonershuisje uit de 19e eeuw is helaas niet toegankelijk voor bezoekers. Na dit ommetje keren we via de Frousleane terug naar de dijk (dp 4.7) en volgen deze nog ruim drie km. Door de aanleg van de Nieuwe Industriehaven is het niet meer mogelijk de dijk helemaal af te lopen tot aan het begin van de Noorderpier in Harlingen. Ten laatste bij dp 1.0 verlaten we daarom definitief de dijk.

Willem de Vlamingh

Diezelfde Industriehaven dwingt ons tot een omtrekkende beweging, en een wandeling langs de buitenzijde van fantasieloze havenloodsen is niet bepaald mooi. Eenmaal over de Tjerk-Hiddessluizen staan we al snel bij de vertreksteiger van de ‘eilanderboten’. Voor we in de bus stappen hebben we net genoeg tijd om bij het splinternieuwe MS Willem de Vlamingh van rederij Doeksen te kijken, een van de eerste veerboten op vloeibaar aardgas (LNG) in Nederland.


Meld je aan voor onze nieuwsbrief:

Contact

  • Utrechtseweg 59 3818 EA Amersfoort
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
  • Tijdelijk spoednummer:
    06-57497662

Volg ons