50 jaar Rover in Friesland en Groningen

De trein moet gewoon blijven

Dat was toch wel erg naïef gedacht van het toenmalige ministerie van Verkeer en Waterstaat. NS moest geheimhouden dat de minister serieus nadacht over het opheffen van alle zes diesellijnen in de provincies Friesland en Groningen. De bus zou hun werk overnemen. Zou men daar aan de Haagse Plesmanweg niet hebben geweten dat het NS-personeelsblad De Koppeling ook op de leestafel lag bij menig journalist én bij de Werkgroep openbaar vervoer Groningen?

Editie 2, 2021  |  Peter Oosterling

Rover-leden Peter Oosterling (met bord) en Menno Keulen in actie. Resultaat: de trein is gewoon gebleven!
Foto: Fotobureau D. van Veen

 

Het einde van de levensduur van de Blauwe Engelen kwam in zicht, zodat het spoorwegbedrijf begin ’70 moest beslissen welk type trein deze robuuste dieseltreinen het best kon gaan vervangen. Liefst moest de exploitatie nog eenvoudiger en nog goedkoper. De in het leven geroepen werkgroep kwam eind 1977 met een aantal opties: van eenmansbediening tijdens daluren, nieuw materiaal gebaseerd op een Duits type, de inzet van sneltrams tot het vervangen van de trein door de bus. Het ministerie had zijn voorkeur al snel klaar: vervang de dieseltreinen in het noorden door de bus. Toen De Koppeling uit de wikkel was gehaald en de inhoud gelezen begonnen in Groningen al gauw diverse telefoons te rinkelen: ‘Heb je het gelezen? Kom in actie!’

Toen de redactie mij vroeg om ter gelegenheid van 50-jaar Rover terug te blikken op de actie die wij voerden om de trein te behouden, had ik een probleem. Online is maar weinig te vinden over deze periode en mijn papieren archief verdween bij een van mijn verhuizingen. Gelukkig bleek toenmalig strijdmakker Menno Keulen het nodige te hebben bewaard. Onze werkgroep was ontstaan in de nadagen van een studentenvereniging en ging zich na afloop van de actie voor treinbehoud steeds meer presenteren als Afdeling Rover-Groningen.

Telefoonnummer en briefkaarten

Hét actiemiddel bij uitstek was toen de stencilmachine om folders en protestbrieven te vermenigvuldigen. Spandoeken, sandwichborden; wij waren er klaar voor. Zo deelden we alleen al in juli 1978 2.000 pamfletten uit. Maar hoe te voorkomen dat de perronopzichter ons zou wegsturen en de conducteur ons de trein uit zou jagen? Eerst maar eens een brief naar Utrecht. In die tijd ging mijn werkgever failliet en mijn nieuwe baan in Edam begon pas zes weken later. Wekelijks moest ik mij melden bij een voorganger van het UWV, die van mij verlangde dat ik ondanks die nieuwe baan bleef solliciteren. Terug van zo’n bezoek was ik koffie aan het zetten toen twee beige jassen met gleufhoed langs mijn keukenraam schoven. ‘Controle’, flitste door mij heen. Maar nee, de twee NS’ers kwamen mij het antwoord van de directie brengen. Schrijven mocht niet van de minister, maar praten liet geen archiefsporen na. Bij hun vertrek kreeg ik een klein stukje papier met daarop een telefoonnummer dat we konden laten bellen als we tijdens een flyeractie werden gesommeerd subiet station of trein te verlaten.

Tijdens een van onze eerste acties op het Groninger station bekeek een jong meisje langdurig de tekst van ons sandwichbord De trein moet gewoon blijven. Hoe die trein er dan straks kwam uit te zien, wilde zij weten. Menno, Hans Post en ik hebben er nog een avond over geboomd; want, ja, zo kon je die tekst ook opvatten. Op weg voor een interview met de Winschoter Courant deelden we folders uit in de diesel naar Nieuweschans en ons sandwichbord stond pontificaal in het gangpad. Al snel wilde de conducteur een eind maken aan het protest in zijn trein en dreigde ons eruit te zetten als we niet snel alles wegborgen. Tijd om het geheimzinnige telefoonnummer in de strijd te gooien. Op station Kropswolde ging hij het nummer bellen; hij kreeg te horen dat hij in Martenshoek het antwoord zou vernemen. En natuurlijk werkte het, waarna de trein een echte actietrein werd.

Ledenwerving in Groningen!

Vervanging van trein door bus was toen ook in het Verenigd Koninkrijk actueel

Can bus replace train?

Intussen waren enkele oudgedienden van het Friese actiecomité dat in 1969 de sluiting van de lijn Sneek–Stavoren wist af te wenden druk bezig een nieuwe organisatie op te richten. Deze bood al in mei ’78 10.000 handtekeningen aan bij minister Tuijnman. Secretaris van deze Friese club was de heer Pollema, die later tot op hoge leeftijd de adviesvergaderingen van Rover bezocht. Provinciale Staten van Friesland droegen Gedeputeerde Staten op alles in het werk te stellen om de kwaliteit van het OV-net in stand te houden.

In onze persberichten en interviews grepen wij regelmatig terug op de funeste gevolgen van de vergelijkbare plannen die in de jaren ’60 in het Verenigd Koninkrijk waren doorgevoerd. De uitvoering van het rapport van British Rail-directeur Beeching betekende daar de sluiting van een kleine 10.000 km spoor en duizenden stations, ondanks massale protesten. Lang bestonden de vervangende busdiensten helaas ook al niet; deze kwijnden weg omdat de wegeninfrastructuur het onmogelijk maakte om een goed busnet van de grond te krijgen. En dát zou ons voorland worden als het standpunt van het ministerie zou prevaleren, daar waren wij van overtuigd.

Het Haagse Roverlid Ronald van Onselen had in die tijd goede contacten met reizigersorganisaties in Groot-Brittannië. En zo kregen wij de beschikking over het pamflet ‘Can bus replace train?’ uit 1963. Grappig detail: al snel vroeg het ministerie om een kopie. Nou nee; waarom hieraan meewerken als datzelfde ministerie zijn plannen voor de reiziger geheim had willen houden?

De geschiedenis herhaalt zich…

Tot tevredenheid van de reizigers in Friesland en Groningen, actievoerders, overheden en NS bleef de treindienst toch gehandhaafd. NS kon op zoek naar nieuw dieselmaterieel. Gaat het nu in zijn algemeenheid goed met de noordelijke diesellijnen, met mooie groeicijfers; voor het traject Sneek–Stavoren is het een heel ander verhaal. De provincie verwacht dat in de Zuidwesthoek steeds minder jongeren zullen wonen. En juist zij zijn de belangrijkste treingebruikers. Het Friesch Dagblad wist in 2019 al te melden dat in 2035 het doek voor dit traject valt; in dat jaar loopt de huidige concessie af. Daartegenover staan stemmen die pleiten voor een spoortunnel onder het IJsselmeer. Zo zou Leeuwarden via Stavoren en mijn huidige woonplaats Hoorn een snelle verbinding met Amsterdam kunnen krijgen.

Voor de actievoerder van straks: in 1978 verscheen er een nieuwe versie van het genoemde Britse pamflet. Dat analyseert en beoordeelt op systematische wijze alle vermeende voordelen van het vervangen van de trein door de bus aan de hand van praktijkgevallen. Dankzij internet is de editie uit 1978 wél voor eenieder beschikbaar, en wel via deze link .

De trein heeft toekomst!

Van NS via NoordNed naar Arriva. Van Blauwe Engelen via Wadlopers naar Spurts en Winks. Er veranderde en er verandert nog steeds heel veel op de dieselspoorlijnen in Groningen en Friesland sinds de acties van ROVER in de jaren ‘70 van de vorige eeuw. De trein rijdt nu ook naar de Eemshaven en Veendam. En als alles meezit kan Stadskanaal in 2025 de trein opnieuw begroeten.

Nieuwe stations kwamen er ook: Groningen Europapark, Leeuwarden Camminghaburen en IJlst. Meer rails kwam er tussen Groningen en Leeuwarden en tussen Groningen Noord en Sauwerd. De trein ging mede hierdoor vaker en sneller rijden. Tussen Groningen en Leeuwarden en tussen Groningen en Winschoten rijden anno 2021 ook sneltreinen. Naar Roodeschool rijdt de hele dag elk half uur een trein. En naar Sneek in de spits elk kwartier. Toegegeven, drie stations verdwenen: Visvliet, Leeuwarden Achter de Hoven en Sappemeer Oost.

Het lijkt bijzonder onwaarschijnlijk dat de trein in Groningen en Friesland nog terrein zal afstaan aan de bus. Sterker, de bus heeft juist een stapje terug moeten doen ten gunste van de trein. Bijvoorbeeld tussen Groningen en Hoogezand-Sappemeer. De GADO reed hier destijds met veel meer buslijnen dan Qbuzz in 2021. Winsum, aan de spoorlijn naar de Eemshaven, is nu een knooppunt van trein en bus. Toen ROVER actievoerde stopte de bus niet eens op dit station!

De trein is van zichzelf natuurlijk al een milieuvriendelijk vervoermiddel. Diesel als treinbrandstof gaat op den duur verdwijnen. Rond 2024 gaan de eerste treinen op waterstof rijden, na nachtelijke proefritten in 2020. De overblijvende diesels gaan over op plantaardige diesel. Friesland denkt aan batterijtreinen: in Leeuwarden en de andere eindpunten gaat een pantograaf tegen de, soms nog aan te leggen, bovenleiding. Vervolgens gebruikt de trein de elektriciteit om zijn ritten te rijden. Het duurt nog even voor dit werkelijkheid wordt; de huidige bovenleiding is er niet geschikt voor.

De trein zal dus gewoon blijven in Groningen in Friesland!

Martin Oudenaarden


Meld je aan voor onze nieuwsbrief:

Contact

  • Utrechtseweg 59 3818 EA Amersfoort
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
  • Tijdelijk spoednummer:
    06-57497662

Volg ons