Skip to main content
Vervoersarmoede neemt toe

Verdwenen bushaltes en vervoersarmoede

Als er geen bus meer rijdt in je dorp of wijk, kun je minder makkelijk deelnemen aan het maatschappelijk leven. Tenminste als je geen eigen vervoer hebt. Een groep bewoners van het landelijk gebied lijkt hieraan gewend geraakt en ervaart het niet als een groot probleem.

Editie 2, 2023  |  Martin Oudenaarden

Bushalte bij de hub Appingedam
Foto: Martin Oudenaarden

 

Opeens was het openbaar vervoer één van de middelpunten van de campagne van de verkiezingen voor de Provinciale Staten. Steeds minder bussen in dorpen en bussen ver van huis aan de rand van ervan; het werd een voorbeeld van wat er mis is in ons land. Regionale omroepen als Omrop Fryslân en Omroep West en de NOS vergeleken het aantal bushaltes binnen de bebouwde kom van dorpen en steden in 2018 en 2023. Per saldo verdwenen volgens de omroepen ruim 1.500 bushaltes. In Flevoland en Zeeland kwamen er haltes bij (+ 1%), maar in de meeste provincies verdwenen ze. De meeste in Drenthe en Groningen, tot wel 17%.

Eerder al, in 2022, schetste het Planbureau voor de Leefomgeving dat voorzieningen als werk, gezondheidszorg en winkels lang niet altijd goed bereikbaar zijn voor iedereen. Bewoners van landelijke gebieden die geen auto hebben, kunnen hierdoor bijvoorbeeld moeilijker werk vinden (zie De Reiziger 1/2023). Drie adviesraden rapporteerden dit voorjaar aan de minister van Binnenlandse Zaken over de verschillen in sociale kansen van bewoners van steden en dorpen. De beschikbaarheid van OV heeft daar invloed op.

Vervoersarmoede – het niet kunnen komen waar je zou willen komen waardoor je deelname aan maatschappelijke activiteiten wordt belemmerd – wordt de komende jaren een belangrijk thema. Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) beschouwt mobiliteit als een recht. Om dat waar te maken is er op veel plaatsen werk aan de winkel – om bestaande vervoersarmoede een halt toe te roepen én om nieuwe vervoersarmoede te voorkomen. Dit moet volgens Rover door te investeren in trein, metro, tram en bus en door daar samen met deeltaxi’s en deelfietsen één goed en simpel te gebruiken mobiliteitsnetwerk van te maken.

Deelmobiliteit: niet geïntegreerd

De Groningse gedeputeerde Gräper-Van Koolwijk zegt in vakblad OV-Pro dat het verdwijnen van bushaltes niet alles zegt. Daarin heeft ze gelijk. Met de hubtaxi blijven Groningse dorpen voor iedereen bereikbaar als daar geen lijnbus meer komt. Veel andere Nederlandse regio’s hebben vergelijkbare deeltaxisystemen, in allerlei soorten en maten en lang niet altijd goed geïntegreerd met trein en bus.

Neem Holwierde in Gräpers provincie Groningen met bijna 1.000 inwoners. Dit dorp zit niet helemaal zonder bus, maar in het weekend rijdt streekbus 41 niet meer. De hubtaxi rijdt vanaf het treinstation van Appingedam naar Holwierde, een afstand van zo’n 5 kilometer. Maar hoe weet je dat als reiziger, vooral als je niet of minder bekend bent in het gebied? Een reisadvies vinden met OV9292 of een andere reisplanner? Vergeet het maar. Holwierde is per OV alleen doordeweeks te bereiken!  

Op de website van de Groningse busvervoerder Qbuzz staat wel informatie en een link naar de website van de hubtaxi. Die eigen website schetst de hindernissen om de hubtaxi te gebruiken. Twee uur van tevoren reserveren om zeker te weten dat je de aansluitende trein of bus haalt. Er rekening mee houden dat je een kwartier voor tot een kwartier na de afgesproken tijd kan worden opgehaald, en de kans dus groot is dat je op de hub behoorlijk lang op de aansluitende trein of bus moet wachten. En niet te vergeten het dubbele opstaptarief; overstappers betalen dit in de trein of bus én in de hubtaxi.

Rover vraagt de nieuwe Groningse Statenleden om van trein, bus en hubtaxi echt één mobiliteitssysteem te maken, waarin gebruiksgemak voor reizigers voorop staat. Dus met alle nodige informatie op één plek, één tariefsysteem en korte aanmeldtijden. Voor nieuwe Statenleden in de andere provincies heeft Rover dezelfde boodschap: maak het simpel!

Schiedam Zuid: bus 54 rijdt niet meer ‘s-avonds
Foto: Martin Oudenaarden

 

Schiedam: bus weg

Vervoersarmoede is zeker niet alleen een probleem in de landelijke gebieden. In veel kleinere en middelgrote steden is de laatste jaren de stadsbus veel minder vaak gaan rijden. Met de Beneluxlijn in 2002 en de Hoekse Lijn in 2019 bereikte de Rotterdamse metro ook Schiedam. Dit luidde echter ook de neergang in van het busvervoer in Schiedam Zuid, een stadswijk met ruim 6.000 bewoners. De meeste huizen in deze wijk zijn voor 1990 gebouwd en het gemiddelde inkomen van de bewoners is relatief laag. Het centrum is niet heel ver weg, maar het treinstation Schiedam Centrum ligt toch op zo’n 2,5 kilometer afstand.

Het gebruik van de bus daalde omdat de metro voor een aantal wijkbewoners kennelijk toch dichtbij genoeg is. Corona gaf de bus in de avonduren de genadeklap: sinds augustus 2021 rijdt stadsbus 54 niet meer ’s avonds na acht uur. De dichtstbijzijnde tramhalte of metrostation is voor veel bewoners meer dan een kilometer van hun huis. En wie de in Schiedam, Vlaardingen en Maassluis rijdende regiotaxi Waterweg wil gebruiken heeft een indicatie van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) nodig. Zo wordt een deel van de bewoners mogelijk ‘vervoersarm’, al wonen ze in één van de dichtstbevolkte gebieden van het land!

Niet zo'n probleem

Een deel van de bewoners van het landelijk gebied vindt weinig of geen OV overigens geen groot probleem. Ze stappen gemakkelijk in de auto voor boodschappen, werk of sport, blijkt uit een enquête van het Kennisinstituut voor Mobiliteit. Deze gewenning is wellicht ook de reden dat je niet vreemd moet opkijken als zou blijken dat bewoners en bezoekers van dorpen zonder bus vaker door een dorpsgenoot of familielid worden weggebracht naar en opgehaald op een trein- of busstation.

Zeeland

De provincie Zeeland is volgens het onderzoek van de omroepen een van de twee provincies die in 2023 meer bushaltes hadden dan in 2018. Dit is deels te danken aan Rover-Zeeland! Dat zorgde ervoor dat een betere bereikbaarheid van bedrijven in Goes Zuid terechtkwam op het wensenlijstje van het provinciale reizigersoverleg OPOV. In 2021 ging daarop buslijn 184 rijden, een routevariant van de buslijn tussen het treinstation in Goes en het ziekenhuis. Buslijn 184 leverde Zeeland in één klap vier nieuwe bushaltes op!